Gdańsk: państwa wschodniej flanki uzgodniły wspólne działania wobec zagrożenia ze strony Rosji
W Gdańsku potwierdzono jedność wschodniej flanki
W Gdańsku odbył się Szczyt Wschodniej Flanki, zorganizowany równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy. W spotkaniu uczestniczyli prezydenci Litwy i Rumunii oraz premierzy Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji, a także przedstawiciele instytucji europejskich. Rozmowy dotyczyły przede wszystkim wspólnego podejścia do bezpieczeństwa państw położonych najbliżej granic konfliktu i rosnących zagrożeń w regionie. Zakończyły się przyjęciem Deklaracji Gdańskiej, w której państwa uznały, że Rosja pozostaje największym, bezpośrednim i długoterminowym zagrożeniem dla bezpieczeństwa, pokoju i stabilności obszaru euroatlantyckiego.
Premier Donald Tusk podkreślał, że wschodnia flanka po raz kolejny wystąpiła z pełnym wsparciem Unii Europejskiej i w mocnym, wspólnym głosie. Jak zaznaczył, taki sygnał ma znaczenie nie tylko dla państw uczestniczących w szczycie, ale także dla wszystkich, którzy obserwują sytuację bezpieczeństwa w Europie. W jego ocenie istotne jest, aby ostrzeżenie płynące z Gdańska zostało właściwie odczytane przez tych, którzy planują działania zagrażające regionowi. Spotkanie miało więc wymiar nie tylko polityczny, lecz także strategiczny, bo pokazało, że państwa wschodniej części Europy chcą działać wspólnie, a nie osobno.
„Cieszę się, że kolejny raz wschodnia flanka z pełnym wsparciem Unii Europejskiej pokazała dziś pełną jedność oraz solidarność. Niech to będzie znak ostrzegawczy dla tych, którzy planują coś złego wobec nas”
Donald Tusk, premier
Bezpieczeństwo wschodnich granic jako odpowiedzialność całej Unii
Jednym z najważniejszych wątków rozmów była odpowiedzialność za bezpieczeństwo wschodnich granic Unii Europejskiej. Polska od lat zabiegała o to, by obrona tej części Europy nie była postrzegana wyłącznie jako sprawa krajów granicznych, ale jako zadanie całej Wspólnoty. W Gdańsku ten postulat został wyraźnie powtórzony podczas rozmów z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony. Z punktu widzenia państw regionu ma to znaczenie praktyczne, bo przekłada się na lepszą koordynację polityki obronnej, inwestycje w odporność i szybsze reagowanie na zagrożenia.
Premier Donald Tusk zwrócił uwagę, że sytuacja w regionie pozostaje niestabilna i należy liczyć się z różnymi formami eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Wskazał, że państwa bezpośrednio sąsiadujące z Rosją, Białorusią i Ukrainą muszą przygotowywać się jako grupa najbardziej narażona na ryzyko. Takie podejście oznacza większy nacisk na planowanie, wspólne procedury oraz szybsze wzmacnianie zdolności obronnych. W praktyce chodzi nie tylko o wojsko, ale także o infrastrukturę, logistykę, ochronę granic i gotowość instytucji państwowych.
„Polska od lat nalegała, aby obrona wschodniej flanki była odpowiedzialnością całej UE. Dlatego dziś w tym gronie rozmawialiśmy z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony”
Donald Tusk, premier
„Podzielamy bez wyjątku opinię, że sytuacja jest bardzo niestabilna. Można spodziewać się rozmaitego typu eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Będziemy chcieli przygotować się jako grupa państw bezpośrednio wystawionych na to ryzyko, bo graniczących z Rosją, Białorusią, Ukrainą”
Donald Tusk, premier
Silne więzi z USA i wspólne inwestycje w obronność
Ważnym elementem gdańskich rozmów było także podkreślenie znaczenia relacji transatlantyckich i współpracy obronnej ze Stanami Zjednoczonymi. Uczestnicy spotkania zgodnie zaznaczyli, że obecność USA i współdziałanie z Amerykanami pozostają istotne dla bezpieczeństwa państw wschodniej flanki oraz całej Europy. W tym kontekście premier Finlandii Petteri Orpo przypomniał, że format współpracy został ustanowiony wspólnie w 2024 r. w Helsinkach, a gdańskie wydarzenie jest jego drugim spotkaniem. Kontynuacja tego formatu ma służyć koordynacji działań i utrzymaniu stałego dialogu między państwami regionu.
Podczas szczytu omawiano także poziom wydatków na obronność, który w wielu państwach flanki wschodniej należy do najwyższych w Europie. Polska pozostaje jednym z liderów pod względem nakładów na bezpieczeństwo, co ma znaczenie także dla relacji z Waszyngtonem. Premier wskazał, że łączny udział wydatków bezpośrednio na obronę i związanych z obronnością ma sięgać 7%, a premier Estonii Kristen Michal mówił o poziomie 5,4% PKB przeznaczanym na obronność w Estonii. To pokazuje, że region traktuje kwestie bezpieczeństwa jako długofalowy priorytet, a nie jedynie reakcję na bieżące wydarzenia.
„Nie mamy wątpliwości, że obecność i współpraca z USA dobrze służy bezpieczeństwu Europy i państw wschodniej flanki”
Donald Tusk, premier
„Ustanowiliśmy ten format wspólnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszłym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy się po raz drugi i ważne jest, abyśmy kontynuowali te prace”
Petteri Orpo, premier Finlandii
„Na obronę bezpośrednio i na rzeczy związane z obroną to będzie 7%, więc udział rzeczywiście bardzo duży, bardzo solidny”
Donald Tusk, premier
„Ostatnie 6 miesięcy to czas podejmowania wielu ważnych działań dla wzmocnienia obronności i bezpieczeństwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatków Estonii na obronność”
Kristen Michal, premier Estonii
Morze Bałtyckie, flota cieni i obrona zasobów regionu
W dyskusji pojawił się również wątek bezpieczeństwa na Morzu Bałtyckim, które dla państw regionu ma znaczenie nie tylko militarne, ale też gospodarcze i infrastrukturalne. Premier Szwecji Ulf Kristersson mówił o działaniach wymierzonych w tzw. flotę cieni i o potrzebie konsekwentnego przestrzegania prawa międzynarodowego. Zaznaczył, że Szwecja działa zdecydowanie w obronie zasobów morskich położonych na wschodniej flance. To ważne w sytuacji, gdy bezpieczeństwo morskie, transport surowców i ochrona infrastruktury krytycznej stają się coraz bardziej powiązane z polityką obronną.
W wypowiedziach uczestników szczytu wybrzmiała także szersza zasada: pokój wymaga siły, a region musi mieć zdolność do ochrony własnych interesów. Z tej perspektywy flanka wschodnia staje się obszarem testowania nowych mechanizmów współpracy, zarówno wojskowej, jak i cywilnej. Wspólne działania obejmują nie tylko wojsko, lecz również modernizację infrastruktury, rozwój projektów obronnych oraz wzmacnianie odporności państw i obywateli. W praktyce oznacza to przygotowanie na różne scenariusze, od zagrożeń hybrydowych po działania w przestrzeni morskiej i przygranicznej.
„Szwedzkie władze wciąż działają w sposób zdecydowany wobec floty cieni, podtrzymując prawo międzynarodowe. Bronimy zasobów morskich znajdujących się na flance wschodniej, na Morzu Bałtyckim”
Ulf Kristersson, premier Szwecji
„Potrzebujemy siły, aby zapewnić pokój”
Ulf Kristersson, premier Szwecji
Wspólna deklaracja i wsparcie dla Ukrainy
Efektem rozmów była Deklaracja Gdańska, w której państwa sygnatariusze potwierdziły, że dalsze wsparcie dla Ukrainy pozostaje jednym z kluczowych elementów europejskiej polityki bezpieczeństwa. Chodzi o wsparcie militarne, finansowe i polityczne, a także o poparcie dla integracji Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi. To ważny sygnał polityczny w czasie, gdy wojna i jej konsekwencje nadal wpływają na sytuację w całym regionie. W deklaracji znalazły się też zapisy dotyczące rozwoju wspólnych projektów obronnych, modernizacji infrastruktury i zwiększania wydatków na bezpieczeństwo.
Komisarz Andrius Kubilius podkreślił, że kraje wschodniej flanki ponoszą największy ciężar inwestycji obronnych w Europie, a ich wysiłek służy bezpieczeństwu całej Wspólnoty. Wspomniał też o programie SAFE, z którego państwa flanki wschodniej mają wykorzystywać 76 mld euro. W jego ocenie to przykład solidarności europejskiej, w której państwa najbardziej narażone na ryzyko biorą na siebie znaczącą część kosztów ochrony całego regionu. Spotkanie w Gdańsku zakończyło się więc nie tylko deklaracją jedności, ale też potwierdzeniem, że bezpieczeństwo wschodniej części Europy ma być budowane wspólnie i w oparciu o konkretne środki.
„Te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na obronność, biorąc odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Jeśli spojrzeć na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystują właśnie kraje flanki wschodniej. To dzieje się w imię solidarności całej Europy”
Andrius Kubilius, komisarz
- 2025 r. - w Gdańsku odbyło się drugie spotkanie w formacie wschodniej flanki, po pierwszym szczycie w Helsinkach.
- 7% - taki poziom mają osiągać wydatki Polski na obronę i działania związane z obronnością według przedstawionej zapowiedzi.
- 5,4% PKB - poziom wydatków Estonii na obronność wskazany podczas spotkania.
- 76 mld euro - środki z programu SAFE, które mają trafić do krajów wschodniej flanki.
- 6 miesięcy - okres, o którym mówił premier Estonii, opisując intensyfikację działań na rzecz bezpieczeństwa.