Jan Fethke
Biografia
Jan Fethke, urodzony 26 lutego 1903 w Opolu, był śląskim pisarzem, reżyserem i scenarzystą filmowym.
Pochodził z rodziny polskiego lekarza i jako nastolatek był zaangażowany w działalność powstańczą. W młodości studiował w Gdańsku, gdzie zainteresował się filmem i językiem esperanto, publikując pod pseudonimem Jean Forge.
Karierę zawodową rozpoczął w Berlinie jako autor scenopisów i scenarzysta; współpracował z lewicowymi twórcami i Fritzem Langiem. Jego powieść Mr. Tot aĉetas mil okulojn stała się podstawą scenariusza do filmu Die 1000 Augen des Dr. Mabuse.
Po dojściu Hitlera do władzy wyemigrował do Polski, zachowując obywatelstwo niemieckie. W międzywojennej Polsce wyreżyserował kilka filmów oraz napisał kilkanaście scenariuszy. Po wybuchu II wojny światowej pozostał w Warszawie, współpracując z władzami okupacyjnymi.
Według Isaja Dratwera był ważnym funkcjonariuszem w administracji hitlerowskiej (szefem wydziału kultury) i dyrektorem biura reklamy „Tempo”.
W 1944 r. podczas realizacji filmu dokumentalnego „Praha” został aresztowany. Po zakończeniu wojny przyjął polskie obywatelstwo i podjął pracę w filmie polskim jako scenarzysta i reżyser.
W Życiu Warszawy w 1947 r. ukazał się artykuł poświęcony losom Fethkego w czasie okupacji cytujący list 15 funkcjonariuszy Filmu Polskiego, którzy twierdzili, że Fethke nie dopuścił się żadnej działalności antypolskiej. Artykuł przywołuje jednak wypowiedzi Fethkego z pism gadzinowych, m.in. Nowego Kuriera Warszawskiego, o charakterze antysemickim i prohitlerowskim.
Podczas 44. Światowego Kongresu Esperantow w Warszawie w 1959 r. Fethke nakręcił film Verda stelo super Varsovio (Zielona gwiazda nad Warszawą).
Na początku lat 60. pozostał w Berlinie Zachodnim, gdzie pracował jako lektor języka esperanto. Był również autorem licznych publikacji w tym języku (w tym słowników i powieści). Współpracował z licznymi czasopismami esperanckimi, m.in. Literatura Mondo.