Hans-Adolf von Moltke

Hans-Adolf von Moltke urodził się 29 listopada 1884 w Opolu jako jedyne dziecko Friedricha von Moltke i Julie z domu Zuckschwerdt. Jego ojciec był między innymi nadprezydentem Prus Wschodnich i pruskim ministrem spraw wewnętrznych; rodzinę cechowało ewangelickie wyznanie. Po ukończeniu Królewskiego Gimnazjum Wiktorii w Potsdamie studiował prawo na uniwersytetach w Berlinie, Heidelbergu i Królewcu, zdając w 1906 pierwszy egzamin państwowy. Następnie odbył roczną służbę ochotniczą w 1. Pułku Kirasjerów im. Wielkiego Księcia Elektora, a po aplikacji urzędniczej w 1912 zdał pruski egzamin państwowy dla wyższej służby w administracji. W 1913 złożył wniosek o przyjęcie do służby dyplomatycznej; odbył praktykę w Atenach (grudzień 1913) i Konstantynopolu (maj 1914), skąd przyszło wybuch I wojny światowej. Podczas wojny służył w Saksońskim Pułku Ciężkiej Kawalerii i brał udział w walkach w Prusach Wschodnich; odznaczony Krzyżem Żelaznym II klasy. Od 1915 do 1918 pracował w Wydziale Politycznym Generalnego Gubernatorstwa Belgijskiego, a na początku 1919 został zastępcą pruskiego chargé d’affaires przy rządzie Wirtembergii.

W latach 1920–1922 pracował w biurze pełnomocnika rządu Rzeszy w Opolu na obszarze plebiscytowym Górnego Śląska, tam pośredniczył w kontaktach oddziałów niemieckich z Międzysojuszniczą Komisją Rządzącą i Plebiscytową. W latach 1922–1924 był członkiem Górnośląskiej Komisji Mieszanej. Mieszkał wówczas w Wernersdorfie na Dolnym Śląsku. Od maja 1924 do maja 1928 był radcą niemieckiej ambasady w Stambule. W 1928 został pracownikiem Wydziału Wschodniego Urzędu Spraw Zagranicznych, tam początkowo kierował sekcją Bliskiego Wschodu, a później objął kierownictwo wydziału; zajmował się przede wszystkim sprawami mniejszości niemieckiej w Polsce, organizował dla niej wsparcie finansowe, brał także udział w rozmowach niemiecko-sowieckich. W tym okresie uczestniczył w spotkaniach Dienstags-Kreis założonego przez Gustava Stolpera; uczestnicy poszukiwali sposobów gospodarczego podporządkowania Europy Środkowej, w tym Polski, bez użycia środków militarnych.

W lutym 1931 został posłem Niemiec w Warszawie. Opowiadał się za normalizacją stosunków gospodarczych z Polską, jednocześnie pozostając zwolennikiem rewizji wschodnich granic Niemiec i wspierania mniejszości niemieckiej. Po dojściu do władzy Hitlera pozostał w służbie dyplomatycznej, początkowo krytyczny wobec nazistów, dążąc do utrzymania obecności i wpływów konserwatywnych. W październiku 1937 wstąpił do NSDAP; w październiku 1934 został podniesiony do rangi ambasadora. Jego wpływ na politykę wobec Polski był ograniczony, decyzje podejmował Hitler i Göring poza Urzędem Spraw Zagranicznych. 9 sierpnia 1939 opuścił Warszawę z zakazem kontaktowania się z polskimi dyplomatami i współpracownikami. We wrześniu 1939 przygotował memorial dla Weizsäckera, opowiadając się za powołaniem polskiego państwa kadłubowego z prorządowym rządem i kandydatem na premiera Kazimierzem Sosnkowskim; uznawał również korzystny brak wspólnej granicy ze Związkiem Radzieckim. Od grudnia 1939 do lata 1942 zajmował się opracowywaniem akt zdobytych w okupowanych krajach, w tym w Polsce i we Francji; w marcu 1940 wydał zbiór 16 dokumentów Polska dokumentacja genezy wojny. Latem 1941 znalazł się w Warszawie, kierując komisją Urzędu Spraw Zagranicznych, która według polskich władz podziemnych sondowała możliwość łagodniejszego kursu wobec Polaków. Na przełomie 1941 i 1942 uczestniczył w rozmowach z Leonem Kozłowskim, w których rozważano powołanie polskiego samorządu. Celem von Moltke było złagodzenie okupacji Polski, zwłaszcza w zakresie polityki rasowej i eksterminacyjnej, lecz nie jej całkowite zniesienie. Równocześnie uczestniczył w działaniach propagandy antyradzieckiej w ramach Komisji Propagandy Urzędu Spraw Zagranicznych. Przez powiązania rodzinne miał kontakty z niemiecką opozycją antyhitlerowską, ale dystansował się od niej. W lipcu 1942 został przeniesiony w stan spoczynku i objął stanowisko przewodniczącego rady nadzorczej Berg- und Hüttenwerke-Gesellschaft Teschen na Górnym Śląsku.

W grudniu 1942 został mianowany ambasadorem w Hiszpanii. W tej roli poszukiwał możliwości nawiązywania kontaktów z politykami polskimi, w tym Janem Szembkiem (propozycja ta została odrzucona). W marcu 1943 doznał zapalenia wyrostka robaczkowego i pomimo natychmiastowej operacji zmarł 22 marca 1943. Został pochowany na cmentarzu w Markt Bohrau (obecnie Borów).